Sầu riêng trưởng thành có bộ tán lớn, nhu cầu dinh dưỡng cao và thường phải đối mặt với nhiều điều kiện thời tiết bất lợi, đặc biệt trong mùa mưa. Độ ẩm cao, vườn trồng dày, đất thoát nước kém, thiếu ánh sáng hoặc vệ sinh vườn không tốt đều có thể tạo điều kiện cho nấm và tảo gây bệnh phát triển.
Các bệnh trên cây sầu riêng nếu không được phát hiện và xử lý sớm có thể gây cháy lá, chết cành, thối trái, suy kiệt cây, thậm chí làm chết cây.
Dưới đây là 5 bệnh thường gặp trên cây sầu riêng, cùng nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và hướng phòng ngừa để bà con chủ động bảo vệ vườn.
1. Bệnh nứt thân xì mủ trên cây sầu riêng
Bệnh xì mủ sầu riêng là một trong những bệnh nguy hiểm, thường xuất hiện mạnh trong điều kiện mưa nhiều, độ ẩm cao và vườn thoát nước kém.
Nguyên nhân và điều kiện phát triển
Bệnh chủ yếu do nấm Phytophthora palmivora gây ra. Nấm phát triển mạnh khi:
- Nhiệt độ thấp, độ ẩm không khí cao.
- Mưa nhiều, vườn thường xuyên ẩm ướt hoặc ngập úng.
- Vườn trồng mật độ quá dày, tán cây rậm rạp, thiếu ánh sáng.
- Cây không được tỉa cành, tạo tán định kỳ.
- Nước từ những vườn ở vị trí cao chảy tràn xuống, mang theo mầm bệnh.
- Đất và khu vực quanh cổ rễ bị úng nước kéo dài.
- Cây già cỗi, sức chống chịu suy giảm.
- Cây mang quá nhiều trái hoặc bị suy yếu sau thu hoạch.
Đặc biệt, những vườn sầu riêng lâu năm có chiều cao lớn thường khó phát hiện và xử lý bệnh trên các cành phía trên. Nếu không kiểm soát tốt, các ổ bệnh có thể trở thành nguồn lây lan trong vườn.
Triệu chứng bệnh xì mủ sầu riêng
Trên thân và cành:
Thân cây xuất hiện các vết nứt, vết loét hoặc chảy nhựa. Khi cạo nhẹ phần mô bệnh, mô bên dưới có thể có màu nâu, thâm đen và bị hoại tử.
Trên lá:
Lá xuất hiện các đốm màu nâu đỏ, có biểu hiện sũng nước. Trong điều kiện ẩm độ cao, vết bệnh lan nhanh, sau đó chuyển thành các đốm nâu đen, phần rìa có thể chuyển vàng.
Trên quả:
Quả xuất hiện những đốm đen nhỏ, sũng nước rồi lan rộng. Khi bệnh phát triển mạnh, trên bề mặt có thể xuất hiện lớp nấm màu trắng xám chứa nhiều bào tử.
Tác hại
Bệnh có thể làm phần cành phía trên nhanh chóng héo, rũ và chết. Khi tấn công quả, vết bệnh tiếp tục lan rộng và ăn sâu vào bên trong làm thối quả.
Đối với thân cây, bệnh thường khó phát hiện ở giai đoạn đầu. Khi thấy chảy nhựa rõ rệt, vết bệnh có thể đã phát triển bên dưới lớp vỏ. Nếu vết loét lan rộng và liên kết với nhau, phần vỏ bị tổn thương nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng vận chuyển nước và dinh dưỡng, khiến cây suy yếu và có nguy cơ chết.
Biện pháp phòng ngừa và xử lý
- Trồng cây với mật độ phù hợp, đảm bảo vườn thông thoáng.
- Chủ động thoát nước, đặc biệt trong mùa mưa.
- Tỉa cành, tạo tán để tăng ánh sáng và giảm ẩm độ trong tán.
- Cành, bộ phận bị bệnh cần được cắt bỏ và tiêu hủy, không vứt lại trong vườn.
- Khi phát hiện bệnh ở gốc, cần cạo sạch phần mô bệnh và làm lộ cổ rễ để kiểm tra.
- Có thể sử dụng các sản phẩm gốc đồng kết hợp Agrifos 640 Anh Quốc theo hướng dẫn sử dụng.
- Với vết bệnh trên thân, cần vệ sinh sạch vùng bệnh trước khi xử lý và thực hiện đúng nồng độ, số lần sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.
2. Bệnh cháy lá, chết đọt trên cây sầu riêng
Nguyên nhân và điều kiện phát triển
Bệnh cháy lá, chết đọt thường liên quan đến nấm Rhizoctonia solani và phát triển mạnh trong mùa mưa.
Các điều kiện thuận lợi gồm:
- Độ ẩm không khí cao.
- Mưa kéo dài, thiếu ánh nắng.
- Tán cây rậm rạp, vườn kém thông thoáng.
- Nguồn bệnh tồn tại trong đất, lá rụng hoặc vật liệu hữu cơ nhiễm bệnh.
- Nước mưa và dòng nước có thể góp phần phát tán mầm bệnh.
Triệu chứng
Bệnh thường bắt đầu từ các lá già bên dưới rồi lan dần lên phía trên. Lá xuất hiện các vết bệnh giống như bị phỏng nước, sau đó chuyển vàng nâu và cuối cùng có thể chuyển sang màu trắng xám.
Các lá bệnh có thể dính lại thành từng chùm. Khi tách lá, có thể quan sát thấy các sợi tơ màu vàng nâu kết dính giữa các lá, đôi khi xuất hiện các hạch nấm màu nâu nhạt.
Khi mưa kéo dài và độ ẩm cao, vết bệnh có thể chuyển màu đen, mềm nhũn. Bệnh nặng khiến lá rụng, cành nhỏ dần và đọt non bị tổn thương.
Tác hại
Bệnh làm khô lá, chết đọt và suy giảm khả năng quang hợp của cây. Trường hợp nặng, tán cây có thể bị trụi lá, đọt non bị thối đen khiến cây không thể tiếp tục sinh trưởng bình thường.
Nếu cây bị suy yếu kéo dài, khả năng phục hồi, ra hoa và nuôi trái ở các giai đoạn tiếp theo cũng bị ảnh hưởng.
Biện pháp phòng ngừa
- Hạn chế đưa nguồn bệnh từ rơm rạ, cỏ khô hoặc nguồn nước nhiễm bệnh vào vườn.
- Thu gom lá rụng, cành bệnh và tiêu hủy đúng cách.
- Làm sạch cỏ dại, đặc biệt tại khu vực tán cây.
- Tỉa cành thấp, tạo tán thông thoáng.
- Hạn chế ủ gốc quá dày trong mùa mưa.
- Để trị bệnh cháy lá chết ngọn trên sầu riêng (thường do nấm Rhizoctonia solani gây ra), bà con cần phun các hoạt chất đặc trị có tính lưu dẫn, thấm sâu như Azoxystrobin, Difenoconazole, Metalaxyl, Mancozeb hoặc các thuốc gốc đồng.
- Bổ sung các chủng vi sinh đối kháng như Trichoderma vào đất nhằm hỗ trợ quản lý hệ nấm trong vùng rễ.
3. Bệnh nấm hồng trên cây sầu riêng
Nguyên nhân và điều kiện phát triển
Bệnh nấm hồng do Erythricium salmonicolor gây ra, thường phát triển mạnh khi thời tiết mưa ẩm kéo dài.
Vườn cây trồng quá dày, tán rậm, nhiều cỏ dại và độ ẩm cao là những điều kiện thuận lợi cho bệnh phát sinh.
Mầm bệnh có thể phát tán thông qua nước mưa, gió và côn trùng.
Triệu chứng bệnh nấm hồng
Ban đầu, trên cành xuất hiện lớp tơ màu trắng đục. Theo thời gian, lớp tơ chuyển dần sang màu nâu đỏ và bao phủ xung quanh vỏ cành.
Bệnh thường xuất hiện trên các cành non, đặc biệt ở những vị trí phân cành hoặc cành mọc ngang.
Bên dưới lớp nấm, mô vỏ có thể bị thâm, tổn thương và thối. Khi mô dẫn bị ảnh hưởng, khả năng vận chuyển nước và dinh dưỡng đến cành giảm, khiến cành khô héo và chết dần.
Nếu không kiểm soát, bệnh có thể tiếp tục lây lan sang các cành khác trong điều kiện mưa ẩm.
Biện pháp phòng trị
- Duy trì mật độ trồng phù hợp.
- Tỉa cành, tạo tán định kỳ để giảm ẩm trong vườn.
- Dọn sạch cỏ dại và các vật liệu hữu cơ mục quanh tán.
- Cắt bỏ và tiêu hủy cành bị bệnh nặng.
- Bệnh nấm hồng trên cây sầu riêng có thể được điều trị hiệu quả bằng các hoạt chất như Hexaconazole, Difenoconazole, Validamycin, Chlorothalonil, hoặc các loại thuốc gốc đồng.
- Trường hợp bệnh nặng cần theo dõi và xử lý lặp lại theo khuyến cáo kỹ thuật.
- Kết hợp chăm sóc dinh dưỡng, bổ sung hữu cơ và vi sinh phù hợp để cây duy trì sức sinh trưởng.
4. Bệnh nấm trái sầu riêng
Nguyên nhân và điều kiện phát triển
Bệnh nấm trái thường liên quan đến Phytophthora palmivora và có thể gây hại ở nhiều giai đoạn phát triển của quả.
Bệnh phát triển mạnh vào mùa mưa, thời tiết lạnh, ẩm độ cao. Trong điều kiện thuận lợi, trên bề mặt vết bệnh có thể xuất hiện các sợi nấm màu trắng.
Những tổn thương cơ học hoặc vết đục của côn trùng cũng có thể tạo điều kiện để mầm bệnh xâm nhập vào quả.
Triệu chứng
Bệnh thường bắt đầu từ phần đít trái với một chấm bệnh nhỏ. Sau đó, vết bệnh lan nhanh, ăn sâu vào phần thịt quả và tiến dần về phía cuống.
Quả bị bệnh có thể mềm, thối và xuất hiện mùi khó chịu. Khi độ ẩm cao, trên bề mặt vùng bệnh có thể hình thành lớp nấm màu trắng.
Tác hại
Nếu không xử lý kịp thời, bệnh có thể làm hư hoàn toàn trái, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng thương phẩm.
Trái bệnh cũng là nguồn phát tán mầm bệnh, vì vậy việc phát hiện và loại bỏ sớm có ý nghĩa quan trọng trong quản lý vườn.
Biện pháp phòng ngừa
- Tỉa cành tạo tán để vườn thông thoáng.
- Thu gom lá mục, trái bệnh và rác hữu cơ trong vườn.
- Khi phát hiện trái bệnh cần loại bỏ và tiêu hủy, không để lại dưới gốc.
- Có thể bao trái ở giai đoạn thích hợp để hạn chế tác động của sâu bệnh và môi trường.
- Quản lý nước tưới, tránh để vườn quá ẩm trong mùa mưa.
- Để đặc trị bệnh nấm thối trái sầu riêng, bà con có thể sử dụng các hoạt chất hiệu quả bao gồm Metalaxyl, Dimethomorph, Fosetyl Aluminium, Azoxystrobin và Mancozeb.
- Bà con có thể phun phòng bệnh nấm trái trên sầu riêng trong mùa mưa với Agri-Fos 688 Thế hệ mới. Phun toàn bộ cây, bao gồm tán lá, thân và đặc biệt là khu vực có trái đang phát triển. Phun định kỳ 10 – 15 ngày/lần. Nên tiến hành phun sau mỗi đợt mưa để ngăn ngừa sự phát tán của bào tử nấm trong điều kiện ẩm ướt. Hoặc khi độ ẩm trong vườn cao kéo dài.
- Bón phân cân đối N-P-K, kết hợp hữu cơ và trung vi lượng nhằm duy trì sức khỏe cây.
5. Bệnh đốm rong trên cây sầu riêng
Nguyên nhân và điều kiện phát triển
Khác với các bệnh trên cây sầu riêng do nấm, bệnh đốm rong sầu riêng do tảo Cephaleuros virescens gây ra.
Bệnh thường xuất hiện trên lá trưởng thành, ngoài ra có thể gây hại trên thân, cành, đặc biệt ở những vườn có điều kiện ẩm độ cao.
Triệu chứng
Trên lá xuất hiện các đốm gần tròn, màu nâu đỏ. Vết bệnh hơi nhô lên trên bề mặt lá, có cảm giác như một lớp nhung.
Khi bệnh phát triển, các đốm có thể lan rộng. Ở mặt dưới vết bệnh, mô lá có thể bị hoại tử và quan sát thấy các sợi tảo màu đỏ nâu.
Sau một thời gian, những vết bệnh có thể để lại các đốm tròn màu xám xanh trên lá.
Tác hại
Khi xuất hiện với mật độ cao, các vết đốm làm giảm diện tích lá khỏe và ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của cây. Nếu bệnh xuất hiện nhiều trên cành, thân, cây cũng có thể suy giảm sức sinh trưởng.
Biện pháp phòng trị
- Tỉa cành, tạo tán để tăng ánh sáng và lưu thông không khí.
- Kiểm soát cỏ dại, giữ vườn sạch và thông thoáng.
- Cắt bỏ những bộ phận bị bệnh nặng.
- Tiêu hủy nguồn bệnh sau khi cắt tỉa.
- Phun các loại thuốc gốc đồng thế hệ mới, có độ bám dính cao để diệt tảo. Phun kỹ mặt lá, thân và cành, nhất là vào mùa mưa hoặc sau thu hoạch.
- Với thân, cành già có thể thực hiện quét sản phẩm gốc đồng vào thời điểm thích hợp, đặc biệt trước và sau mùa mưa.
Cách phòng bệnh tổng hợp cho vườn sầu riêng
Thay vì chờ bệnh xuất hiện mới xử lý, bà con nên xây dựng quy trình phòng bệnh chủ động cho toàn bộ vườn.
1. Quản lý nước và thoát nước
Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong mùa mưa. Cần thiết kế hệ thống mương, rãnh và luống phù hợp để hạn chế nước đọng quanh vùng rễ.
2. Tạo tán thông thoáng
Tỉa bỏ cành già, cành sâu bệnh, cành mọc chồng chéo và những cành quá thấp. Tán thông thoáng giúp ánh sáng và không khí lưu thông tốt hơn, từ đó hạn chế môi trường thuận lợi cho nấm bệnh.
3. Vệ sinh vườn thường xuyên
Lá bệnh, cành bệnh, trái bệnh cần được thu gom và tiêu hủy. Không nên để cành hoặc trái bệnh ngay dưới gốc vì đây có thể trở thành nguồn mầm bệnh cho những đợt phát sinh tiếp theo.
4. Quản lý đất và hệ vi sinh vùng rễ
Đất khỏe, thoát nước tốt và hệ vi sinh cân bằng giúp cây duy trì bộ rễ khỏe. Có thể kết hợp phân hữu cơ, hữu cơ vi sinh và các chủng vi sinh có lợi như Trichoderma theo điều kiện thực tế của vườn.
5. Dinh dưỡng cân đối
Không nên bón phân mất cân đối hoặc lạm dụng đạm. Cần điều chỉnh dinh dưỡng theo từng giai đoạn sinh trưởng, kết hợp các chất trung vi lượng cần thiết để duy trì sức cây.
6. Thăm vườn định kỳ
Bà con nên kiểm tra thân, cành, lá và trái thường xuyên, đặc biệt sau những đợt mưa kéo dài. Việc phát hiện sớm các bệnh trên cây sầu riêng có dấu hiệu như chảy nhựa, đốm lá, nấm trên cành, thối trái hoặc rong trên lá sẽ giúp xử lý dễ dàng và hạn chế thiệt hại.
Kết luận
Các bệnh trên cây sầu riêng như xì mủ chảy nhựa, cháy lá chết đọt, nấm hồng, nấm trái và đốm rong đều có thể gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và năng suất của cây sầu riêng trưởng thành.
Điểm chung trong quản lý các bệnh trên cây sầu riêng là cần kết hợp vệ sinh vườn – thoát nước tốt – tỉa cành tạo tán – quản lý đất – dinh dưỡng cân đối – theo dõi vườn thường xuyên. Khi phát hiện bệnh, bà con nên xác định đúng nguyên nhân và xử lý sớm, đồng thời sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng hoạt chất, liều lượng và thời gian cách ly theo hướng dẫn trên nhãn.
Nhật Nông đồng hành cùng bà con trong việc chăm sóc và quản lý sức khỏe vườn sầu riêng, hướng đến cây khỏe, bộ rễ khỏe và năng suất ổn định qua từng mùa vụ.
Để nâng cao chất lượng và năng suất, bà con có thể theo dõi các bài viết kỹ thuật và sản phẩm chăm sóc cây sầu riêng trên Website tại đây!
NHẬT NÔNG GROUP – RẠNG NGỜI NÔNG VIỆT
Đồng hành cùng bà con trong quá trình chăm sóc cây trồng năng suất cao!
Bà con theo dõi để cập nhật thêm các bài viết kỹ thuật khác của chúng tôi tại Fanpage: www.facebook.com/phanbonnhatnong
Nếu quý bà con cần tư vấn về sản phẩm hoặc kỹ thuật, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi qua số hotline: 09.09.45.25.26. Đội ngũ kỹ sư của Nhật Nông sẵn sàng hỗ trợ và tư vấn tận tình, giúp bà con đạt được hiệu quả cao nhất trong canh tác!
